De Quasimodo van YouTube

Opiniestuk nrc.next, 20 juli 2011

Door Colin van Heezik

“More please!” roept de Amerikaanse internetkrant The Huffington Post. Ze willen méér Rinus. Wat is in godsnaam de aantrekkingskracht van deze zwakbegaafde bard uit Drachten?

Theorie is mij niet vreemd. Als literatuurwetenschapper heb ik een lange weg afgelegd: via het deconstructivisme van Jacques Derrida kwam ik in aanraking met de poststructuralistische theorie van Baudrillard, Badiou en andere Franse differentiedenkers die in de voetsporen van Barthes, Foucault, Merleau-Ponty en Bourdieu eigentijdse verschijnselen analyseerden. Vervolgens maakte ik kennis met de cultural analysis van Mieke Bal, die graag zo ingewikkeld mogelijk praat over een serie als Sex and the City of Desperate Housewives. Ik ben op dit vlak aardig wat gewend. Maar ik moest nog wel even nadenken voordat ik ja zei tegen het verzoek een close reading te verzorgen van het oeuvre van Zanger Rinus.

Het was pas nadat ik op youtube de clip zag van het nummer Hey Marlous, ‘k wil met je onder de does, dat ik besefte hoezeer Zanger Rinus van belang is voor de literatuurwetenschap. De setting van deze clip, een kermis, deed mij onmiddellijk denken aan wat de Russische literatuurcriticus Mikhail Bakhtin aanduidt als het carnavaleske. Met dit concept bedoelt Bakhtin een omkering van de werkelijkheid in kunst en literatuur, zoals tijdens het Carnaval het dagelijks leven op zijn kop gezet wordt. Bakhtin vergeleek literatuur niet met een serieus geschrift als de Bijbel, maar juist met populaire cultuur en de carnavalstraditie zoals je die terugziet in Victor Hugo’s roman Notre-Dame de Paris : daar wordt de gebochelde Quasimodo op groteske wijze verkozen tot pape des fous (paus der zotten).

Dit is precies de charme van Rinus: hij is een eigentijdse Quasimodo, een debiel die uitgroeit tot superster. Maar het carnavaleske zit ‘m ook in Rinus’ universum, dat bestaat uit zuurstokken op de kermis en oliebollen eten. Niks sushi en sashimi. Rinus is in de exacte omkering van het moderne leven in al zijn ingewikkeldheid. Om een voorbeeld te geven: we willen allemaal in een loft op Manhattan wonen, maar Rinus is blij met zijn rijtjeshuis. Maar er is méér dat de aantrekkingskracht van Rinus’ muzikale video’s verkaart. De liefde die Rinus ervaart voor zijn Marlous, het object van zijn begeerte, wordt op de meest simpele manier verwoord: ‘k wil met je onder de does. Zo’n zin is een verademing in deze tijden van steeds complexere man-vrouw-relaties.

Deze eenvoud en eerlijkheid wordt onderstreept door Rinus’ taalgebruik: ‘does’ is een leenwoord uit de Franse taal, dat door chique mensen als ‘douche’  wordt uitgesproken. Voor die mensen rijmt ‘douche’ niet op ‘Marlous’. Zo maken zij het leven te ingewikkeld voor zich zichzelf. In Rinus’ belevingswereld rijmt ‘does’ probleemloos op ‘Marlous’, wat zijn simpele levenshouding karakteriseert. Hierdoor is het geluk voor hem niet moeilijk te bereiken, terwijl het voor ons hoog opgeleide stedelingen zo lastig is.

Het is mogelijk dat een deel van de bevolking Zanger Rinus serieus neemt. Zij zijn zich niet bewust van de gelaagdheid die zijn oeuvre, van ‘He Kastelein’ tot ‘Verliefd op het meisje van de oliebollenkraam’, zo boeiend maakt. Maar wie interviews met Rinus bekijkt, merkt dat hij aanzienlijk minder debiel praat dan zingt. Het heeft er dus de schijn van, dat Rinus er een schepje bovenop doet, zoals Stine Jensen maandag in deze krant al suggereerde. Dat geldt vermoedelijk ook voor zijn volslanke vriendin die wellustig flirt met de camera. Voor next-lezers is dit (zelf-)parodiërende element juist de aantrekkingskracht van Rinus: op een primair niveau genieten wij van de eenvoud die hij belichaamt en die wij in ons eigen leven zo missen, maar op een secundair niveau is het uitlachen van Rinus een malicieus genoegen dat ons in onze klasse-identiteit bevestigt. Zo bevredigt het kijken van een Rinus-filmpje ons dubbel.

We willen allemaal lijken op de mensen uit films en tv-series die mooier zijn dan wijzelf. Dit is frustrerend. Het zal nooit lukken. Hoe bevrijdend is het dan te zien, in een werk als ‘Op de scooter met Romana’, hoe Rinus gelukkig is zonder in de verste verte te voldoen aan de perfectionistische schoonheidsidealen die ons in hun greep houden.

Rinus toont dat onze sterren  te mooi zijn, en zelfs  van ons vervreemd zijn. De celebrity-cultus heeft zijn zenith bereikt. Dat is Rinus. Zijn wereldwijde succes is verklaarbaar: Rinus is een tegengif tegen de ingewikkeldheid en veeleisendheid die van bovenaf onze levens beheerst; via de film- en televisie-industrie, de reclame, de mode en de cosmetische industrie, de plastisch chirurgen die steeds talrijker worden, alles moet mooier en beter en verfijnder en duurder. Rinus is de remedie. Iedereen wil die filmpjes zien en iedereen blijft kijken, zo sterk is de zuigkracht. Hij is Frans Bauer in het kwadraat, de bottom line van debiliteit, het afvalputje van de cultuur. Hij is het monster dat we hebben geschapen. Zie Rinus. De Quasimodo van YouTube, paus der dwazen. Wij denken hem uit te lachen. Maar hij lacht ons uit.

Portret van Zanger Rinus door beeldend kunstenaar Seeger Baas: www.seegerbaas.com

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: