Opinie: ‘Dit is geen opiniestuk’

illustratie Tomas Schats www.tomassschats.nl 

Mag ik mijn mening uitstellen, a.u.b.?

We leven in een tijd waarin opinies slechts haastig geformuleerde stellingen zijn.
Wat is dat debat waard, wanneer niemand meer echt iets vindt?

nrc.next opinie 12 december 2011

Door Colin van Heezik
Het gaat de hele dag door. Kan het gedrag van DSK door de beugel? Is Cruijff een dictator of Van Gaal een marionet? Mag Mauro blijven? We worden bekogeld met nieuws dat geen nieuws is omdat het zo belangrijk is, maar omdat het geschikt is om een mening over te hebben. Zodra de informatie binnenkomt, begint het bij ons te ratelen in het nog niet door Dick Swaab ontdekte, maar daarom niet minder belangrijke mening-centrum in de hersenen. Onderzoek zal binnenkort aantonen dat de nieuwsgierigheid van de nieuwsconsument afhangt van de mate waarin het nieuws dit gebied weet te stimuleren.
Het belangrijke nieuws, zoals nieuws over de Palestijnse kwestie, ergert ons. Het is nieuws waar het mening-centrum het benauwd van krijgt. Sorry hoor, maar hier kan ik niet zo 1-2-3 een mening over produceren. Dan moet ik zeker eerst tien documentaires kijken en dan heb ik er waarschijnlijk nog steeds geen mening over! Nee, maar dan heb je er wel meer verstand van.
Op tv kijken we naar mensen die maar wat graag hun mening formuleren. Het zijn de Jan Mulders van de mening-democratie, die verontwaardigd briesend van leer trekken en zorgen voor de nodige verbale dribbel-acties, doelpunten en uitglijders. Ondertussen poneert Arnon Grunberg op de voorpagina van de Volkskrant de meest bizarre standpunten (zo stelde hij onlangs dat de overheid de prostitutiesector moet opkopen). En tot zijn eigen verbazing, schat ik in, blijkt dat hij steeds verder kan gaan in dat spelletje omdat we nergens meer van op kijken. Onze opiniepapillen proeven niets meer.
Dit is de paradox van debatteren in de postmoderne tijd: enerzijds zijn we dol op opinies, anderzijds nemen we ze totaal niet serieus. En omdat een opinie slechts een opinie is, die niet gelijk staat aan waarheid, mag-ie best een beetje pittig zijn. Het gaat immers vooral om de amusementswaarde.
In de zeventiende eeuw hakten katholieken en protestanten elkaar nog in de pan. In de jaren zestig van de vorige eeuw vlogen mensen elkaar in de haren tijdens verhitte debatten. Sonja Barend gooide een glas wijn over een gast heen, omdat ze het met hem oneens was. Maar nu? We zijn mietjes geworden. We zwakken onze meningen af en zeggen er nadrukkelijk bij dat het slechts een mening is: „naar mijn mening”. Waarom een standpunt zo afzwakken , als je van iets overtuigd bent?.
Natuurlijk zijn we voortdurend aan het oordelen. Volgens Nietzsche gaat dat de hele dag door, waarbij iedere indruk als positief of negatief bestempeld wordt. We doen het met dingen zoals eten (wel lekker/niet lekker), personen (leuk iemand/ stom iemand) en situaties (hier voel ik me thuis/hoe kom ik hier zo snel mogelijk weg?). Het is een onbewust proces dat we niet tegen kunnen houden. Wel kunnen door na te denken een iets hoger niveau hierin bereiken.
Maar hebben we daar nog wel tijd voor, in deze tijd van ik twitter dus ik besta? Een twitteraar denkt dat hij het beter weet, omdat hij het eerder weet. Maar eigenlijk weet-ie nog niets, want hij heeft niets begrepen. En op het moment dat het nieuws de krant heeft bereikt en een goed krantenartikel zijn mening zou kunnen bijstellen, zit hij alweer nog nieuwere nieuwtjes te lezen op Twitter. Zo ontstaat een cultuur van blaters waarin het middenveld van het debat verdwenen is: de ruimte tussen feiten en meningen.

Volgens René Descartes is overhaastheid vaak de oorzaak van dwalingen van de geest. Als voorbeeld gaf de Franse filosoof een stuk bijenwas dat solide lijkt, maar gemakkelijk smelt als je het bij een warmtebron houdt. Zo probeerde Descartes te bewijzen dat vluchtige observaties geen zuivere kennis verschaffen. We moeten ons oordeel opschorten totdat we het onderwerp beter verkend hebben en de werkelijke verbanden zien.
Dat uitgangspunt is in onze economie van snelle meningen hopeloos achterhaald. Wie verkoopt de lekkerste oneliners, soundbites en tweets? Hoe pittiger, hoe beter. SP en PVV blijven stijgen in de peilingen, omdat ze zulke kloeke standpunten hebben, en Pauw en Witteman nodigen Bas Heijne niet uit, omdat zijn opinies veel te gefundeerd, genuanceerd en waar zijn. Alle andere gasten zouden dichtklappen.
Grunberg schreef in de Volkskrant laatst dat hij lange tijd gedacht heeft dat een columnist tot taak heeft dat de lezers van een krant of tijdschrift hun abonnement gaan opzeggen. Aan zijn columns merk je dat ook. Of hij echt vindt wat hij schrijft weten we niet, en hij zelf misschien ook niet. Het is gewoon zijn werk om provocerende opinies te noteren, zodat er tenminste wat debat ontstaat. Maar wat is dat debat waard, wanneer niemand meer echt iets vindt?
Het is het tijdperk van de escalator pitch: wie een idee heeft, moet dit kunnen samenvatten voor iemand die hij ziet op de roltrap die de andere kant uitgaat. En je meningen moet je al even snel paraat hebben. Dat leidt tot een rare wirwar van opinies die eigenlijk geen echte opinies zijn, maar al te haastig geformuleerde stellingen die al even snel weer verwaaien in de wind.
Want ja: je kunt wel je mening willen opschorten. Maar daar is helemaal geen tijd meer voor. Descartes kon op zijn kamer nog rustig afwachten totdat de volle waarheid hem overviel. De 21ste-eeuwse mens denkt: misschien komt dat moment van verlichting wel nooit en blijf je een meningloze sloeber, die gewoon moet zeggen dat hij het niet weet. Niks verlichting, je hebt gewoon geen mening.
Mag ik misschien geen mening hebben? Nee, dat mag niet. Het mening-centrum in de hersenen is actiever dan ooit. Misschien heeft dit artikel het gestimuleerd? Dat was niet de bedoeling! Ceci n’est pas une opinion.

Colin van Heezik is freelance journalist

Advertenties
Comments
One Response to “Opinie: ‘Dit is geen opiniestuk’”
  1. katka schreef:

    Als er iemand oordeelt en een mening verkondigt over van alles en nog wat, en het dan uitlicht in de overtreffende trap, zonder enige nuance en wat erger is zonder enig gevoel voor humor maar vanuit een ‘ik heb gelijk’ verbetenheid, bent u het wel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: