Leven zonder geld

Geld leidt af van het wezenlijke

Door  Colin van Heezik | nrc.next 18 augustus 2011

Heidemarie Schwermer gaf in 1996 alles wat ze had weg. Ze wilde een eenvoudiger leven leiden

Sommigen vinden haar een ‘parasiet’, anderen een ‘visionaire inspiratiebron’. De Duitse oud-lerares Heidemarie Schwermer (68) leeft al veertien jaar vrijwillig zonder geld. Het was de bedoeling het twaalf maanden uit te proberen, maar haar geldloze leven beviel haar zo goed dat ze doorging. Ooit had ze een huis, een baan en een gezin. Maar na haar scheiding ging ze nadenken: zijn er alternatieven voor een wereld waarin geld de hoofdrol speelt? Ze begon de ruilwinkel Gib und Nimm in Dortmund.

Een gootsteenreparatie in ruil voor een knipbeurt. Het ruilen van diensten voor goederen bleek een succes, maar Schwermer wilde méér. Langzaamaan begon ze alles weg te geven. Eerst haar halve kledingkast. Toen haar boeken. Ze besefte dat ze veel minder nodig had dan ze dacht. Zou het mogelijk zijn geheel zonder bezittingen te leven?

In 1996 nam ze de proef op de som. Een vriendin ging voor drie maanden naar Amerika, Schwermer mocht op haar huis passen. Ze besloot haar eigen huis op te zeggen en zonder geld verder te gaan. Nu is ze auteur van het boek Das Sterntalerexperiment – mein Leben ohne Geld dat in vijf talen is vertaald. Ook is ze een graag geziene gast op de Duitse televisie, vooral sinds de kredietcrisis de nieuwsgierigheid naar haar geldloze leven heeft aangewakkerd.

Ze bezit nog altijd niets, behalve een koffer vol kleren en 200 euro voor noodgevallen. Maar Schwermer woont niet in een kartonnen doos. Ze logeert bij familie, vrienden en mensen die haar bewonderen.

Inmiddels is er ook al een film over Schwermer gemaakt. In de documentaire Living without money zien we hoe ze leeft en hoe mensen op haar reageren. Zo staat ze bij een kruidenier de vloer te boenen, in ruil voor een paar boodschappen. „Leeft u zonder stress?” vraagt de kruidenier. Ja. Dat is al heel wat, erkent hij. Op een school in Turijn vertelt ze haar verhaal. Een scholier in Ralph Lauren-shirt denkt er het zijne van: „Ze denkt dat ze zonder geld leeft, maar ze leeft eigenlijk van anderen.”

Ze doet veel projecten met jongeren, meestal op uitnodiging van een leraar in zelfgebreide trui. Naar de winkel met een potlood en dat ruilen voor een peer. Een week lang proberen de scholieren zo te leven. Het lukt. Ondertussen filosoferen ze met Schwermer over een wereld zonder geld. Kan dat? Ze denkt van wel.

„Het systeem dat we nu hebben, gaat in elkaar storten. Er moet wat veranderen. Daarom roep ik: begin er maar vast mee!” Maar denkt u dan echt, vraagt een meisje, dat de hele wereld zo kan functioneren? Ja, dat denkt ze. Er staat iets nieuws op stapel, ze weet het zeker. „En dat is een wereld waarin we geen geld meer nodig hebben. Het leven kan zo veel eenvoudiger. Geld leidt ons af van het wezenlijke.”

Ze geeft wel toe dat niet iedereen kan leven zoals zij. Ze wordt, zo zien we in Living without money, overal uitgenodigd voor lezingen, slaapt in hotels, rijdt rond in taxi’s. Haar bekendheid is haar valuta geworden. Niet alleen in Duitsland, maar inmiddels ook in Oostenrijk, Zwitserland en Italië. Ze is een vermakelijk talkshowitem, zeker wanneer ze in een mooie, rode jurk haar entree maakt. „Gekregen!” zegt ze dan. „Net als de bijpassende schoenen.”

Hilarisch wordt de film wanneer Schwermer met een damesclubje bij de sauna arriveert en probeert een gratis entree te regelen. Wat is vandaag de tegenprestatie? „Ik kan energetisch helen!” zegt een van hen. Schwermer heeft een beter idee. Of ze voor de gasten het lied ‘Iedere cel in mijn lichaam swingt!’ mogen zingen. Daar word je blij van, schijnt. Ja hoor, dat mag. Schwermers charme en overtuigingskracht zijn groot. Even later liggen ze gratis en voor niks in het bubbelbad.

In een tv-show over de vraag: maakt geld gelukkig? wordt Schwermer geconfronteerd met loterijwinnaars en internetmiljonairs. Zij zijn lang niet allemaal gelukkig. Schwermer wel, beweert ze. Maar dan zegt zo’n internetmiljonair tegen haar: „Wat u doet, zou beter lukken met geld. Met een budget van 500.000 euro, voor flyers en een internetcampagne, zou u veel meer mensen bereiken.” Schwermer laat zich niet uit het veld slaan: „Het gaat er juist om dat ik het zonder geld doe.”

Het is gemakkelijk Schwermer belachelijk te maken. Haar critici, van daklozen tot kapitalisten, zeggen dat ze profiteert en provoceert. Dat ze dit alleen kan doen, omdat ze met haar ruilwinkel zo’n enorm netwerk heeft opgebouwd. Verder is Duitsland natuurlijk een welvarend land, waar de bakker vrij makkelijk een brood weggeeft en op de markt elke dag wel wat fruit en groente over is. Ook kun je haar op de sofa leggen: ze is een kind van vluchtelingen die na de oorlog alles kwijt waren. Maar toch: heeft Schwermer niet een punt?

„Ik zie mezelf als iemand die een zaadje plant”, zei Schwermer tegen The Times. „Misschien komen mensen van mijn lezingen en besluiten ze voortaan iets minder geld uit te geven. Anderen gaan misschien mediteren. Het punt is dat mijn leven een suggestie kan zijn voor een ander soort samenleving. Ik wil dat mensen zich afvragen: wat heb ik nodig? Hoe wil ik echt leven?”

Eén ding weet Schwermer zeker: „Zoals het nu is, zo gaat het niet meer.” Met die boodschap zou ze, in combinatie met haar rode jurk, bakken met geld kunnen verdienen.

Leef zelf een weekje zonder geld

Verhuur je huis (bijvoorbeeld op ww.craiglist.org of http://www.airbnb.com), logeer bij vrienden, loop een winkel binnen en bied aan de vloer te doen in ruil voor boodschappen.

Ervaar het ‘leven-zonder-geld’-gevoel, het beste tegengif voor overmatig consumptiegedrag. Werken hoef je deze week niet, want geld heb je niet nodig. Word je er niet gelukkig van, dan heb je in elk geval wat geld bespaard om de week daarop weer met verdubbeld enthousiasme te kunnen consumeren.

Living without money is een Noors-Italiaanse coproductie die je kunt bestellen op internet in ‘ruil’ voor 20 euro: www.livingwithoutmoney.org

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: