TV kijken met je vingers

VPRO Gids, juni 2011

Welkom in de toekomst. We kijken televisie en films op een schermpje van 24 bij 19 cm, dat 8,8 mm dik is en 600 gram weegt. Het kan trouwens nog kleiner, maar wij vinden dit prettig: niet te groot, niet te klein. Een prettige device. Ook lezen we kranten, tijdschriften en boeken op dit schermpje, waarbij we zelf instellen of we witte of sepia pagina’s willen. Dat laatste is voor de nostalgische figuren onder ons, die terugverlangen naar de tijd van ‘het boek’, ‘de papieren krant’, ‘het tv-toestel’ en de Polaroid-camera. Zij moeten erg wennen aan het futuristische jaartal 2011, waarin zij opeens beland zijn.

Als we Ray Kurzweil, auteur van The Singularity is Near (2005) mogen geloven, gaan technologische ontwikkelingen exponentieel. Het voorbeeld van de iPad en andere tablet computers lijkt hem gelijk te geven. Niet meer dan een jaar geleden werd de eerste versie door Apple gelanceerd. Meteen werden er talloze toepassingen voor bedacht, van onderwijs en gezondheidszorg tot film en kunst. Kamagurka maakte onlangs in het Stedelijk Museum 24 uur lang kunst op zijn iPad.

Wat zijn de mogelijkheden voor televisie? De TouchDoc Money & Speed: Inside the Blackbox, een documentaire voor iPad van de VPRO die sinds januari te downloaden is in de app-store, geeft er een voorproefje van. De tv-versie werd uitgezonden door Tegenlicht, maar leuker is de interactieve iPad-versie. Je bekijkt de documentaire op je iPad en pauzeert ‘m af en toe om informatieve extra’s aan te klikken: een biografie van de geïnterviewde, een datavisualitie. De TouchDoc werd tot nu toe 15.000 keer gedownload en de reacties op internet zijn enthousiast. Money & Speed gaat over de flash crash op Wall Street van 6 mei 2010, toen een computerstoring ervoor zorgde dat in 7 minuten de beurs met 10 % zakte om vervolgens weer op te krabbelen.

Is dit hoe we voortaan tv gaan kijken? Daniel Gross van Catalogtree, het bedrijf dat de TouchDoc in samenwerking met VPRO’s Tegenlicht ontwikkelde, meent van wel: ‘Ons format is ook geschikt voor andere toepassingen. Films, documentaires maar zeker ook nieuws en actualiteiten. We krijgen steeds meer  app-based televisie. Dan kijken we tv op onze tablet en is het fijn als er extra’s bij de lineaire video-content worden aangeboden.’ TV kijken op de iPad kan nu al, namelijk via de app Uitzending Gemist. Ook live tv kijken kan al, hoewel dat technisch nog niet optimaal geregeld is.

Martijn de Waal, nieuwe media-expert, begeleidde de workshop van het Mediafonds die uitmondde in Money & Speed. ‘Het interessante van de iPad vind ik dat het een tussenvorm tussen tv en computer is. TV is een lean backward medium, waarbij je een beetje lui van de ene naar de andere zender zapt. De computer daarentegen is een lean forward medium waarbij je actief op zoek gaat naar informatie. De iPad zit ertussen in en is daarom heel geschikt voor bijvoorbeeld interactieve webdocu’s. Je kunt rustig de tijd nemen om een documentaire op je in te laten werken, maar tegelijk ook dingen aanklikken als je extra informatie wenst.’

Interactieve televisie in het pre-iPad-tijdperk, vertelt de Waal, is mislukt omdat het te ingewikkeld was. ‘Maar de iPad is zo’n prettige en gebruiksvriendelijke interface, dat het experiment nu wel kans van slagen heeft. Je kunt met je vingers makkelijk in- en uitzoomen of bladeren. Zo voelt het opeens natuurlijker om contemplatie te combineren met interactie.’

Een wereld van interactiviteit ligt op ons te wachten: wat de ogen zien maakt nieuwsgierig, de vingers verkennen op een touch screen de rest: grafieken, datavisualisaties en links naar andere video’s op het internet. Maar ook voetbalwedstrijden kijken we op de iPad, terwijl www.nos.nl/tweedescherm ons de statistieken van de wedstrijd (balbezit, schoten op doel, wissels) aanbiedt. Tijdens het kookprogramma downloaden we meteen het recept, terwijl een familielid op een andere tablet de rondetijden van een schaatswedstrijd erbij pakt die simultaan op LCD-scherm in de huiskamer te zien is.

GertJan Kuiper van VPRO Digitaal was betrokken bij de ontwikkeling van de TouchDoc. ‘De techniek gaat hard. Ik kijk nu al tv op mijn iPad. Bij de VPRO zijn we in navolging van de TouchDoc met een aantal vergelijkbare projecten bezig. Denk bijvoorbeeld in de richting van een serie als Van Moskou tot Magadan. De verdiepende informatie bij zo’n serie wordt nu op een website aangeboden, maar op een iPad kun je die extra’s nauwer verbinden met het kijken van de documentaire.’

De Waal ziet voorlopig vooral een tweede scherm-functie weggelegd voor de iPad en andere tablets: ‘Je checkt bijvoorbeeld de verkiezingsuitslagen op je iPad, terwijl je op tv naar Ferry Mingelen luistert. Dus je kijkt naar een gemeenschappelijk kanaal, de tv, en daarnaast doe je op je iPad je individuele ding. Maar de iPad kan ook een sociale functie krijgen. Er zijn veel eenpersoonshuishoudens. Die mensen kunnen ‘samen’ tv kijken door op de iPad te twitteren over het programma waarnaar ze op dat moment tegelijk zitten te kijken.’

Ook Caspar Sonnen, Coordinator Nieuwe Media van IDFA, is enthousiast. Hij ziet in de iPad een prachtig medium voor interactieve webdocu’s, zoals die in zijn IDFA DocLab gepresenteerd worden. Sonnen noemt voorbeelden die nog verder gaan in interactiviteit dan Money & Speed. Prison Valley is zo’n project, een interactieve webdocu over een gevangenisstad in Colorado. Sonnen: ‘Het is bijzonder lastig om interactiviteit en een goed verhaal met elkaar te combineren, maar er zijn steeds meer makers die daar toch in slagen. Thanatorama.com, een interactieve webdocu over wat er gebeurt na onze dood, was een van de eerste. Recent volgden Prison Valley en Highrise: Out My Window, winnaar van de Canon IDFA DocLab Award 2010 en een digitale Emmy in april 2011: een project met 360°-video’s van woonkamers in wolkenkrabbers over ter wereld, van Taiwan tot Cuba.’

Als je het met de klassieke cinema vergelijkt, zegt Sonnen, is de interactieve webdocu nu in de jaren 1920 beland: de opwinding over een nieuwe techniek begint plaats te maken voor de eerste echte auteurs. ‘Mensen als Alexandre Brachet en Katerina Cizek zou je kunnen zien als de Vertovs en Eisensteins van het genre.’

Voor sommigen is interactiviteit nog een vies woord. Stefan Majakowski, directeur van het betreurde Shadow Festival voor artistieke documentaire, ziet niets in de onbegrensde keuzevrijheid die de nieuwe media bieden. ‘Ach, al die interactiviteit, wie zit daarop te wachten? Je kijkt toch juist een film of documentaire, of voor mijn part een tv-show, omdat je wilt worden meegesleept? Het is net als met muziek: op sommige sites kun je je eigen versie van een bekend popliedje maken. Maar uiteindelijk prefereert iedereen het origineel.’ Vorig jaar noteerde filmcriticus Roger Ebert (Chicago Sun-Times) woorden van gelijke strekking: ‘Als ik Romeo en Julia naakt op hun handen laat lopen, would that be way cool or what?’ 

Wat Ebert zei ging over fictiefilms. Is het anders bij documentaire? Sonnen meent van wel: ‘Een documentaire is vaak een simplificatie van de werkelijkheid. Bijvoorbeeld: je wilt iets vertellen over kindertjes in Afrika. Dan laat je als documentairemaker een kind zien met zijn vader en daar maak je een verhaaltje van. Maar we zien maar één kind. De werkelijkheid is veel groter. Nu, met interactieve documentaire, staat de deur open naar een completer beeld van de werkelijkheid. Je kunt de cijfers erbij pakken, die een context geven aan wat de film dramatisch in beeld brengt.’

Ah, dus toch: een inhoudelijke meerwaarde. ‘Het is voor ons echt begonnen bij de inhoud,’ vertelt Money & Speed-regisseur Marije Meerman. ‘We wilden de kijker laten begrijpen wat er die dag gebeurd is: de computers van Wall Street sloegen op hol. Dat is krankzinnig ingewikkeld. Zo kwamen we op het idee van de extra’s. Het is heel lastig iets abstracts als bewegingen van de optiebeurs te laten zien in een normale film. Het liefst waren we nog iets verder gegaan. We wilden een persoonlijk element erin. Bijvoorbeeld: kunnen zien hoe jouw eigen fictieve aandelenpakket zich die dag ontwikkeld zou hebben.’

Personalisering van informatie, vindt Sonnen, is niet meer dan logisch: iedereen heeft andere interesses en andere kennis. Een ouderwetse documentaire kan daar geen rekening mee houden. ‘Een lineaire televisiedocumentaire kan maar één verhaal tegelijk vertellen. Door het brede publiek waar televisie zich op richt moet het verhaal toegankelijk blijven en moet je de kijker niet vermoeien met allerlei detailinformatie en ingewikkelde zijpaden – hoe interessant die ook kunnen zijn voor de kijker die meer wil weten over het onderwerp. Een interactieve documentaire laat de kijker kiezen tussen zich laten meeslepen of actief op onderzoek gaan.’

Okay, maar wat doen we nu met dat punt van Ebert: kunst en interactie bijten elkaar. ‘Kunst’, schreef Ebert, ‘beoogt je naar een onvermijdelijke conclusie toe te leiden, niet naar een smorgasbord van keuzes.’ Ja, zegt Sonnen, interactie en een goed verhaal zijn nu eenmaal tegengestelden. ‘Niemand zit te wachten op een mop waarvan je zelf de clou mag kiezen. Het gaat er nu niet meer om dat iets interactief is, maar om wat je ermee doet. De docu’s die in de prijzen vallen, zijn niet de meest interactieve, maar juist die docu’s die interactie en narratie combineren. Je moet het effect weten te doseren.’

Een ding is zeker. Als de tv-industrie bij wil blijven, moet ze ook voor tablets producten ontwikkelen. De toekomst komt snel dichterbij. Maar, zo gelooft Sonnen, alles kan gelukkig naast elkaar bestaan: ‘Lees jij nog boeken? Ik wel. De beamer vervangt niet de bioscoop. En de iPad niet de tv.’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: