Amsterdam danst de tango

Het Parool – PS van de Week, 21 november 2009

Door Colin van Heezik

De melancholie van de Argentijnse dans gedijt ook goed buiten Buenos Aires. ‘Amsterdam is geen slechte stad voor de tango.’

Het is donderdagavond, een uur of negen. Wie vanaf het Leidseplein naar de Melkweg loopt, langs sportschool Splash en de Sugar Factory, hoort muziek die je in dit decor niet verwacht. Het komt van de vierde verdieping, waar de ramen openstaan. Het is Carlos Gardel, of D’Arienzo, of Di Sarli. Muziek uit een andere tijd en stad, die toch goed past bij deze avond: de straat is nat van de regen, een straatlantaarn schijnt wat melancholiek, de huizen hangen een beetje tegen elkaar aan. “Amsterdam is geen slechte stad voor tango,” zegt Lalo Diaz, boven, in zijn Academia de Tango. “De architectuur heeft iets nostalgisch. En de stad is, net als Buenos Aires, een havenstad met veel emigranten. De tango gedijt hier dan ook goed.”

We kijken naar een tangoles, die gegeven wordt door een jong paar. Een vrouw rent even naar de kant om met een borstel de zolen van haar tangoschoenen op te ruwen. “Even tanden poetsen,” zegt ze. De vloer is vanavond aan de gladde kant, wat ‘tanden poetsen’ noodzakelijk maakt. Intussen tracht een paar zich een pas eigen te maken, maar het gaat nog niet zoals de man wil. “Wij hebben nog last van een voetconflict,” zegt hij. De les gaat verder, terwijl Diaz (59) vertelt over de tango, Buenos Aires en zijn jonge jaren als kunstenaar en activist. Hij zat als jonge Argentijn gevangen en moest vluchten voor de Junta. Zo belandde hij in Amsterdam, in 1977, met de tango in zijn koffer.

Diaz is blij dat de Unesco eind september besloot de tango tot werelderfgoed te verklaren. De tango is ontstaan in Buenos Aires en Montevideo, maar inmiddels is het een universele cultuur. Net als de jazz is de tango nauw verbonden met de moderne tijd en de opkomst van de steden sinds 1900. Tango wordt nu overal ter wereld gedanst. En ja, in Nederland is in 2002 een hype ontstaan. “Inmiddels is de groei weer wat minder explosief, maar nog steeds groter dan vóór Máxima,” zegt Diaz.

De tango is niet alleen maar een dans, benadrukt Diaz. “Het is een volkscultuur en een mythologie, die zich uit op allerlei manieren. Dans, muziek, literatuur, beeldende kunst. Ik schilder over de tango. Ik ben gefascineerd door de Amsterdamse grachten, de huizen en de mensen. En ja, ik schilder ook vaak een prostituee die eenzaam achter haar raam zit. Ook dat is typisch tango voor mij.”

De stad, eenzame zielen, op zoek naar een omhelzing met een vreemdeling. Je ziet het vooral later op de avond, als de les voorbij is en de salon begint. Mensen druppelen binnen, tussen tien en twaalf, meestal alleen. Ze gaan rustig aan een tafeltje zitten en kijken naar de paren op de dansvloer. Het gaat er bijna net zo aan toe als in de salons van Buenos Aires.

“Ja, bijna,” zegt Yerpun Castro (32), de Chileen die vanavond de tango-dj is. “Want je hebt hier bijvoorbeeld geen ‘taxidansers’: jonge mannen die zich als danser verhuren aan iets oudere dames. Dat zie je in Buenos Aires heel veel.”

Castro ontdekte de tango drie jaar geleden in Amsterdam, toen hij nog midden in de kraakscene zat. Hij had dreadlocks en was ‘beroepsdemonstrant’. Nu is hij professioneel tangodanser, docent en dj. Zijn haar is kort en als hij optreedt is hij strak in het pak. “Ik organiseer nu een salon in Krasnapolsky, elke laatste zondag van de maand. Daar kan ik niet aankomen met mijn wilde uiterlijk. Ik ben nog wel wild at heart, alleen uit zich dat nu in de tango.”

Tango zegt iets over je persoonlijkheid, volgens Castro: “Tangodansers durven risico’s te nemen. Op de dansvloer deel je een gevoel en geef je veel van jezelf bloot. Hoe je bent, is hoe je danst. En hoe je danst, is hoe je de liefde bedrijft.” Hij zat een jaar in Buenos Aires, waar hij elke dag salons bezocht. “Overleven was moeilijk, ik had nauwelijks geld. Maar taxidansen deed ik niet. Dat is je passie verkopen.”

Nu geeft hij elke dag les, meestal aan vrouwen, dat wel. En op de salon, die milonga wordt genoemd, smelten de vrouwen in zijn armen. “Je krijgt in deze wereld veel bevestiging als man. Maar je moet uitkijken dat je niet arrogant wordt. En een tangoman is eenzaam: een vrouw die thuis op je wacht, dat kan niet.”

Het publiek is vanavond vrij gemengd: er zijn dertigers, maar ook dansers van bijna zestig. Hoe zit het met dat clichébeeld dat tangodansers zoekende veertigers zijn? “De tango is een vluchtige droom,” zegt Castro. De illusie dat je samen bent. En die duurt zo lang als de tanda, de serie tango’s die je samen danst. “Natuurlijk gebeurt er wel eens wat, na afloop. Mensen gaan met elkaar mee naar huis. Maar een stabiele relatie moet je hier niet zoeken. Het gaat om een ontmoeting, een omhelzing. En dat begint elke avond opnieuw. Het is geen echte liefde, maar een spel.”

Tropentheater

Zaterdagavond, tien uur, Tropentheater. Een Argentijnse danser, gitzwart haar, ruwe trekken, het overhemd half open, laat de vloer van het theater trillen. Met twee touwen die hij rond laat draaien tikt hij de vloer aan, steeds sneller, terwijl het zweet van zijn gezicht spat en het publiek spontaan begint te klappen. Het is een onvervalste zapateo, een van de bronnen van de Argentijnse tango. De ritmes van het platteland raakten vermengd met de muziek van de stad, de bandoneon, en de lyrische zangtraditie die de Italiaanse emigranten meebrachten. Zo ontstonden de tangoliederen in het begin van de vorige eeuw, die met hun teksten over heimwee, nostalgie en verloren liefde het zielenleed van de arme stedeling bezongen. De dans werd aanvankelijk alleen door mannen gedanst, pas later ook door vrouwen.

Na afloop van het optreden begint de salon. Dick van Dijk (70), een ras-Amsterdammer, nipt aan zijn witte wijn. Hij ziet er nog puik uit, met zijn halflange witte haar en zijn elegante zwarte kleding. “Tja, die muziek… het is eigenlijk André Hazes op z’n Argentijns,” zegt van Dijk, “terwijl de tango hier in Amsterdam iets elitairs heeft. Dat vind ik altijd wel grappig.”

De tango is voor van Dijk een ‘avontuur’ dat elke avond opnieuw begint. “Als jonge man maakte ik de nacht al onveilig, nu doe ik dat nog. Maar daarvoor kan ik beter tango dansen dan salsa. Die meisjes hebben vaak nog melktandjes. Dat gaat me dan weer iets te ver. In de tangowereld dans ik vaak met prachtige jongedames, hoewel het krankzinnig is dat ze dat willen. Zo’n ouwe bok als ik! Maar ik kan aardig dansen, dat scheelt. Wat ook helpt is dat ik heel goed laat merken dat het mij alleen om het dansen gaat. Ik volg nu een cursus met een 32-jarige schoonheid. Krankzinnig, maar waar.”

Academia de Tango

Het Tropentheater is één van de drie plekken, waar vanavond tango gedanst wordt. We vervolgen onze tangonacht bij de Academia de Tango. Het is inmiddels kwart voor twaalf. Een zwaar opgemaakte Argentijnse staat te oefenen tegen de muur. Nog even en dan moet ze op. Luna Palacios (31) – tenger, klein, sexy jurkje – vindt Amsterdam ‘heel blij’, vergeleken met Buenos Aires. “Hier is een heel enthousiaste scene, met veel vrolijke mensen. Bij ons is het wat afstandelijker, maar daardoor ook spannender.”

In Amsterdam lijken, volgens Palacios, dansers de tango meer als sport te zien. Ze denken dat het op een bepaalde manier moet, omdat dat echt Argentijns is. “Ik vind dat onzin. Je danst om te dansen, niet om je ingestudeerde pasjes uit te voeren. Wat we de mensen proberen te leren is echt dansen, van binnenuit, niet vanuit je hoofd. Het gaat om plezier en menselijk contact.”

Dat plezier spat ervan af, als Palacios even later optreedt. De dans lijkt volledig geïmproviseerd. Het publiek, zo’n honderd man, staat te joelen en te juichen, vooral wanneer Palacios’ rok hoog opwaait. Haar partner, begin twintig en twintig kilo te zwaar, verbluft de zaal met zijn nonchalance en energieke passen. Wie dacht dat een tangoman een gespierde macho moet zijn, heeft het mis. Dat bewijst Aoniken Quiroga wel vanavond, als hij zijn jasje uittrekt en zijn blote borstkas aan het publiek toont. Met een van zweet doordrenkt overhemd danst hij door, trots op zichzelf en zijn geestige, vliegensvlugge stijl van dansen.

Het publiek is overwegend Amsterdams, maar één dame in het rood trekt veel mannelijke blikken. Die is dan weer zo Argentijns als het maar kan. Veronica Estevez (40) geeft zelf tangoles, maar kan van Luna Palacios nog wat leren. Ze vertelt enthousiast over Palacios’ workshop van vanmiddag. “Ze heeft wel een half uur gepraat over hakken. Wat een object van plezier die hak eigenlijk is, en hoeveel je er als vrouw mee kunt doen in de dans. Fantastisch.”

En natuurlijk, behalve door empanada’s te eten en met veel gebaren in het Spaans te communiceren, kan ze ook met de tango haar cultuur in ere houden. Estevez, lachend: “Zo is het leven hier nog wel uit te houden.”

Tango 11

Het is inmiddels half drie en we arriveren bij Tango 11, de hipste milonga van Amsterdam, in de Kompaszaal op het KNSM-eiland. De sfeer is compleet anders dan op de Lijnbaansgracht, het publiek is jonger. Maar bomvol is het ook hier. De dansers komen af op dj Bachar. Organisator Marijke de Vries laat hem elke maand uit Duitsland laat overkomen. “Een milonga staat of valt met de dj,” zegt ze. Hij moet de zaal aanvoelen, zijn muziek aanpassen aan de dansers en de avond goed opbouwen. Hij begint met wat traditionele tango’s en later kan hij wat moderners draaien, al houdt De Vries niet van al te veel ‘neotango’.

De dj zorgt voor het evenwicht, zijn smaak is cruciaal. “Soms hoor je even een prachtige tango, maar die wordt dan gevolgd door een draak van een nummer. Je wilt eigenlijk van de dansvloer, maar je hebt al ja gezegd tegen die leuke danser. Zo kan een slechte dj je tango-avond verzieken.”

De Vries organiseert ook Tangomagia, het jaarlijkse tangofestival in Amsterdam, eind december, met milonga’s, workshops en optredens van de beste tangodansers ter wereld. De Vries begon ermee in de Roxy, vlak voordat die afbrandde in 1999. Carel Kraayenhof kwam bandoneon spelen voor een handjevol dansers. “Nu verkoop ik elk jaar zo’n vijfduizend kaarten. De beste amateurdansers komen erop af, om vier dagen lang alleen maar te dansen. Soms tot acht uur ’s ochtends. En de volgende dag weer vroeg op voor een workshop.”

Tangodansers zijn een beetje ‘getikt’. Pilar Gonzalez Moreno (32) geeft het toe. “We waren net bij de Academia, nu zijn we hier. We wilden het optreden daar niet missen, maar hier zijn vanavond de leukste mensen. Uit Rotterdam, Amersfoort, Leiden, Den Bosch. Ik dans niet meer met jan en alleman, hoe langer je danst, hoe kieskeuriger je wordt. En bij Tango 11 ligt het niveau hoog.”

De sfeer is meer die van een club dan van een dansschool. “De tango past zich aan, waar hij ook komt,” zegt Miriam van der Heiden (38). “Maar de aantrekkingskracht blijft overal dezelfde. Je kunt er al je elementaire gevoelens in kwijt: woede, verdriet, vrolijkheid. Alles komt in de tango samen. En ik houd erg van de combinatie van machismo en beleefdheid, die je bij tangomannen ziet. Het is sexy, maar de tangowereld blijft beschaafd. Ik krijg er elke keer weer een boost van.”

Om drie uur wordt de laatste tango gedraaid, herkenbaar voor iedere tanguero: het is altijd hetzelfde nummer, La cumparsita. En vooruit, nog eentje, een andere versie. Want de dansers weten van geen ophouden. Even later zit iedereen buiten op de stoep, in de druilerige herfstnacht. De illusie is voorbij. Het decor valt flink tegen, als je net een avond lang in close embrace hebt gedanst. Het gesprek gaat over de volgende milonga, het aanstaande festival Tangomagia en over vliegtarieven. De prijs van een ticket naar Buenos Aires.

Dansen, lessen, concerten

In Amsterdam wordt elke dag wel ergens tango gedanst. De diverse dansactiviteiten zijn te vinden op http://www.torito.nl. Daar bieden tangoscholen en privéleraren ook lessen aan. De oudste school van Amsterdam is de Academia de Tango (www.academiadetango.nl), de jongste Amsterdam Tango Centre (http://www.amsterdam-tango.nl). Wie houdt van tangodansen in een meer open stijl en op meer gevarieerde muziek kan terecht bij Tango Talks in Studio de Wit (Oud-West): http://www.tangotalks.nl.

Het Amsterdamse tangofestival Tangomagia 2009 is van 26 tot 30 december. Hier komen dansers en muzikanten uit de hele wereld op af. Het festival is vooral bedoeld voor dansers, maar alleen kijken en luisteren kan ook. Zie: http://www.tangomagia.com.

Geregeld worden er tangoconcerten gegeven. Sinds 6 november toert het Sexteto Canyengue (Carel Kraayenhof) met zijn nieuwe show Compassion door Nederland. Tangozanger Juan Tajes viert deze winter zijn 25-jarige jubileum met een serie concerten in het Pianola Museum in de Jordaan (daar is beperkt plek: www.pianola.nl / www.juantajes.com)

Advertenties
Comments
One Response to “Amsterdam danst de tango”
  1. Diana schreef:

    Hi Colin, this is written so real, that I hear the voices of the people you made speak. Bravo for the article and thanks!
    Diana.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: