Interview met André Téchiné

techine-andre-02-m

‘Zonder gekte geen film’

Interview met André Téchiné over zijn film Les témoins

Door Colin van Heezik

André Téchiné (1943) is een geval apart in de Franse cinema. Hij is geen typische auteur, maar er klinkt in zijn werk wel een persoonlijke stem. Inmiddels is hij een geliefde regisseur, hoewel hij pas in 1994, vijfentwintig jaar na zijn debuut Pauline s’en va (1969), een groter publiek bereikte met Les roseaux sauvages. Nu, met Les témoins, vertelt Téchiné een verhaal over levenslust in de context van de vroege jaren tachtig en de opkomst van het aids-virus.

In Les roseaux sauvages verfilmde Téchiné zijn jeugdherinneringen in zorgvuldig gecomponeerde, intieme beelden, gedrenkt in het Zuid-Franse licht. Homoseksualiteit was in die film een hoogst natuurlijke aangelegenheid, maar Téchiné drong ook door tot de maatschappelijke taboes rondom het thema. In Les témoins gaat hij nog een stap verder. De idealen van de seksuele revolutie blijven bij Téchiné ook in tijden van aids recht overeind. Dat is het bijzondere van Les témoins, dit jaar een groot kritisch en publiekssucces in Frankrijk.

temoins

Documentaire

‘De film heeft niet de stijl maar wel de roeping van een documentaire: laten zien hoe het was’, zegt Téchiné. Dat deed hij ook in Les roseaux sauvages, met het conflict over Algerije als achtergrond, en in Les égarés, waarin hij de periode van de bevrijding tot decor koos. ‘Ik wilde dit keer een film maken over het begin van de jaren tachtig, toen aids gezien werd als een soort pest die een einde maakte aan de zorgeloze jaren zeventig. En het is ook een persoonlijke film. Ik heb in die tijd veel vrienden verloren aan de ziekte.’

Les témoins is doelbewust geen eighties-trip geworden, vertelt Téchiné. ‘De film is niet wat ik noem een ‘reconstructie door een antiquair’: veel films die zich afspelen in het verleden hebben een wat stoffige aanblik, een te gekunsteld jarenvijftiguiterlijk, bijvoorbeeld. Dat heb ik willen vermijden. Maar er zit wel een liedje in uit die tijd dat ik toepasselijk vond: Marcia Baila van Les Rita Mitsouko.’ Daarin richt de zangeres zich tot een levenslustig iemand die dood is: de verbazing, dat de dood ook zo iemand kan vellen, zie je terug Les témoins. ‘Aids heeft nieuwe verbanden mogelijk gemaakt, mensen kunnen door zo’n epidemie opeens solidair worden. Ook dat laat de film zien, als het goed is. De personages hebben eigenlijk weinig met elkaar te maken, maar worden verbonden door deze gebeurtenis. Daarbij worden grenzen van milieu en opleidingsniveau volledig onbelangrijk: ik weet niet of dat realistisch is, maar ik vind dat interessant. De een is dokter, de ander politieman, een derde schrijfster en de hoofdpersoon, hoewel een intelligente jongen, werkt in de keuken van een restaurant. Dat maakt in mijn film allemaal niets uit, een manier om te zeggen dat essentiële zaken dieper gaan dan sociale verschijningsvormen. Een beetje als in de cruising area: daar speelt het ook geen rol wat mensen overdag in hun leven doen.’

Luchtigheid

Het onderwerp dwong hem tot luchtigheid, vertelt de maker. ‘Vitaliteit is voor mij altijd het belangrijkst. Vooral in deze film die zo’n morbide onderwerp heeft: daarom heb ik bewust gekozen voor een niet al te zware toon en levenskrachtige, opgewekte personages. Manu, de hoofdpersoon die aan aids sterft, is bepaald geen neerslachtig type. Ook de andere personages vinden elk hun eigen weg, ondanks het drama waarvan ze getuige zijn.’ Ook de muziek koos Téchiné op deze manier: ‘Ik heb gekozen voor de muziek van Mozart en Vivaldi vanwege de vitaliteit en lichtheid van die muziek, de gratie en tegelijk de diepte.’ Téchiné koos voor een structuur in drie delen, waarbij het middelste deel hectisch gemonteerd is. ‘Het eerste deel van de film gaat over de ‘onschuldige jaren’, het tweede deel over de oorlog, het gevecht tegen de ziekte. Het derde deel is een soort terugkeer van de rust, een verzoening met het leven.’ Dat leven is oppermachtig in Les témoins, het spat van het doek in felle kleuren, als zon en bloed die de personages in leven houden.

Ongebruikelijke relaties interesseren Téchiné. De personages van de film zijn allemaal ongewoon, hun relaties al helemaal. Manu en Adrien, die hem tot het laatst toe verzorgt, hebben een platonische relatie. Mehdi en Julie hebben een open relatie, waarbij ze elkaar echter niets vertellen over wat ze zoal uitspoken. Téchiné: ‘Het koppel Bouajila-Béart is geen gefrustreerd stel, bewust niet. Anders zou de keuze van Mehdi voor homoseksualiteit te gemakkelijk zijn. Ze hebben een gezond seksleven en toch kiest de machoachtige Mehdi voor een homoseksueel contact.’ Misschien is hij niet altijd realistisch, maar dat vindt Téchiné niet erg. ‘Zonder gekte geen film. Ik houd er niet van als mijn films kraakhelder zijn. Ik wil juist het ongewone laten zien, op het ongeloofwaardige af. Dat doe ik ook om bestaande opvattingen te doorbreken. Over eenzaamheid, bijvoorbeeld. De zus van Manu, Julie, leidt een solitair bestaan maar dat is geen enkel probleem voor haar, eerder een opening. Zo probeer ik clichés te vermijden.’

Medelijden

Opvallend is dat geen van de personages last heeft van medelijden of zelfmedelijden. Téchiné: ‘Ik heb een hekel aan medelijden, net als aan goed en slecht. Dat zijn begrippen waar ik weinig mee kan, mijn wereldbeeld is niet manicheïstisch. Geen van de personages is op die manier gedefinieerd, hoewel ze elkaar soms heel hard beoordelen. Maar de film oordeelt niet.’ En daarmee heeft hij een film gemaakt die verrast en toch geloofwaardig is. ‘Mijn visie op film komt misschien wel kortweg hierop neer: het cliché vermijden, om dichter bij het echte leven te komen.’ De lichtheid van de film heeft volgens Téchiné ook te maken met soberheid en een eenvoudige manier van filmen. Wat dat betreft is Téchiné een echte Nouvelle Vague-filmer: hij had weinig geld voor zijn film, maar ziet dat juist als iets positiefs. ‘Ik had beperkte middelen, we moesten roeien met de riemen die we hadden. Ik had slechts een enkele 16mm-camera en een kleine crew. Dat betekende een grotere vrijheid en mobiliteit dan, bijvoorbeeld, bij mijn film Ma saison préférée die ik in betere condities had gedraaid, in Scope-formaat en met twee enorme camera’s, wat een soort technische zwaarte met zich meebrengt die je terugziet in de film.’

Téchiné ziet zichzelf als een avonturier, zegt hij, niet als een ambachtsman. ‘Zodra ik het gevoel krijg dat ik te veel van mijn vak weet, probeer ik het in twijfel te trekken. Daarom geef ik de voorkeur aan draaicondities als die van Les roseaux sauvages, een film die eigenlijk bedoeld was als een televisiefilm voor Arte. Ik had weinig commerciële verantwoordelijkheid en kon dus ongestraft mijn gang gaan. Dat is veel minder stressverwekkend. Mijn film Loin heb ik gedraaid op DV en, net als Les roseaux sauvages, met onbekende acteurs, wat me een radicale, onverantwoordelijke vrijheid verschafte. Dat is voor mij luxe, niet de luxe van middelen, maar de luxe dat alles mag, als in een kinderspel.’

temoins21

[recensie] Les témoins

Een levenslustig requiem

Les témoins gaat over de charmante, ietwat naïeve Manu (Johan Libéreau), die als provinciaaltje bij zijn zus op haar Parijse hotelkamer intrekt. Dan ontmoet hij de homoseksuele arts Adrien (Michel Blanc, bekend van het komische gezelschap Les Nuls) die verliefd op hem wordt en hem introduceert in zijn levensstijl. Manu wordt meegenomen naar de Côte d’Azur, naar het huis van de bevriende schrijver Sarah (Emmanuelle Béart) en haar vriend Mehdi (Sami Bouajila), politieagent. Daar wordt gedanst, gezond en gezwommen in de Middellandse Zee. Als Manu echter bij één zo’n zwempartij bijna verdrinkt redt Mehdi hem van de verdrinkingsdood.

Later, terug in Parijs, gaat Manu op zoek naar Mehdi, om hem te bedanken. Aanvankelijk wil de agent niets van hem weten maar al snel bloeit er een vriendschap tussen hen op, die overgaat in een homoseksueel contact. Veel woorden worden er niet aan vuil gemaakt, vooral Mehdi lijkt daaraan geen behoefte te hebben. Ze gaan zweefvliegen en het vliegen wordt al snel een excuus voor vrijpartijen in de natuur, waarin Mehdi de actieve partij speelt. Het zijn dagen van onbezorgd geluk, waarbij niemand nadenkt over eventuele consequenties. Ook het feit dat Mehdi een vriendin en een kind heeft lijkt deze momenten niet te beïnvloeden; het is als een liefde op de middelbare school, zoals Téchiné die zo mooi beschreef in Les roseaux sauvages. Een idyllisch geluk waarvoor niemand zich hoeft te verantwoorden.Totdat blijkt dat Manu een onbestemd virus heeft opgelopen en hij het contact met Mehdi verbreekt.

Het tweede deel van de film breekt aan, waarin het dramatische gegeven wordt behandeld zonder drama. Geen pathos, geen larmoyante toon: Téchiné kiest voor lichtheid. Het is een wonder om te leven, zegt de moeder van Manu en zus Julie (Julie Depardieu, dochter van Gérard) tegen haar dochter. De hele film berust op dit idee van plezier, van joie de vivre. Het tempo van de film is snel, hapsnap, de sequenties en dialogen zijn kort. Téchiné laat zien hoe het virus zich verspreidt en alles omvergooit, hoe de personages reageren en besluiten te vechten voor vitaliteit. De felle kleuren, vooral geel en rood, vullen de shots, als bloed en zon die de beelden doordrenken. Maar het is ook een moment om te kiezen voor verantwoordelijkheid, na jaren van zorgeloosheid en egoïstisch hedonisme: Adrien, Manu, Sarah, Mehdi en Julie komen zichzelf tegen en kunnen niet langer vluchten of doen alsof. Nu blijkt hoe vluchtig het leven is, worden hun relaties inniger, intenser, oprechter.

Er is geen omweg, in de film, en Les témoins lijkt een pleidooi voor zo’n levensstijl: zo hard als aids is en zo snel als die ziekte je lichaam kan overnemen, zo kort en intens is het leven zelf ook en moet het geleefd worden, voor het te laat is. Dat verklaart de paradox van deze film: een levenslustig requiem, een kerngezonde aids-film, eentje die ademt in elke porie, terwijl de pest om zich heen grijpt. Het dondert niet. Manu heeft geleefd en de kijker met hem. In een typische Téchiné-montage stort hij zich nog één keer in een cruising-nacht, terwijl hij, zoals hij tegen Adrien zegt, al geen erectie meer kan krijgen, maar ‘gewoon omdat hij moet’ en vervolgens wordt het beeld wit en zien we een camper door de sneeuw rijden, met bloemen en de kist van Manu.

Colin van Heezik (Skrien 2007)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: