Zilveren Wolf IDFA 2008: Boris Ryzhy

IDFA Online, 1 december 2008

Door Colin van Heezik

boris

 

Zaterdagmiddag vertelde de Nederlandse filmmaakster Aliona van der Horst na afloop van een screening over haar film Boris Ryzhy. Ryzhy (1974-2001) was een onvervalst Russische dichter. Hij woonde in Yekaterinburg, tussen de Oeral en Siberië, een sombere stad met veel criminaliteit. Hij trouwde jong: hij was zeventien, zijn vrouw net achttien. Hij werkte overdag als ingenieur, ’s avonds schreef hij zijn gedichten. 

Op zijn zevenentwintigste verhing Ryzhy zich. Hij werd gevonden door zijn moeder en liet een briefje achter met de tekst, in het Engels vertaald door Van Der Horst (tijdens de Q & A) als: ‘I love you all. And that’s no bullshit.’

Van Der Horst maakte het zichzelf niet gemakkelijk. Hoe een film te maken over een dode dichter? Je kunt filmen op de plekken waar hij woonde, praten met mensen die hem gekend hebben, trachten zijn poëzie in filmbeelden te vangen. Het is geen eenvoudige opgave, maar Van Der Horst is er helemaal in geslaagd.

De film van een uur vermengt verschillende documentaire-stijlen. We zien interviews met Ryzhy’s vrouw en zoon. Maar ook momenten waarop de maakster met zijn zus de wijk ingaat waar Boris vandaan komt en bij mensen aanbelt. Ze willen geen van alle meewerken. Van Der Horst: ‘Ik was niet van plan dat te filmen. Het was bedoeld als research. Maar ik nam mijn camera mee. Uiteindelijk dacht ik: dit is juist de film, mijn eigen onderzoek naar hem. Dus ik heb die beelden gebruikt. En dat maakt het ook was luchtiger. Ik wilde niet dat hij al te zwaar zou worden.’ 

Daarnaast is de film gelardeerd met de gedichten van Ryzhy, die volgens een onderzoek op dit moment de favoriete dichter is van 75 procent van de literatuurstudenten in Rusland. De gedichten zijn inderdaad prachtig, maar, zo vroeg Van Der Horst zich af toen ze de film ging maken, hoe poëzie te visualiseren? ‘Ik wilde geen beelden van vogels in de lucht en zo, zoals je al zo vaak ziet.’ Ze koos voor beelden van mensen in de bus en op straat, met starre blikken. Sneeuw dwarrelt door het beeld.

Vaak is het ook enigszins vervreemdend. We horen een paar halfdronken blazers die de Marche Funebre van Chopin trachten te spelen. Of we zien vertraagd afgespeelde archiefbeelden, vaak in zwart-wit, waaronder beelden van Ryzhy zelf die door de stad slentert. En we horen de stem van de dichter die in 2000 twee van zijn gedichten voorlas op Poetry International. ‘Dat was gelukkig opgenomen, dus dat konden we gebruiken’ aldus Van Der Horst.

boris33

Dit zijn de mooiste momenten in de film: de archiefbeelden en de besneeuwde straten, de sombere gezichten, Ryzhy die een sigaretje rookt, gecombineerd met zijn gedichten die alle ruimte krijgen om op ons in te werken. We zien we de teksten van zijn poëzie op driekwart hoogte in beeld verschijnen, die tegelijk worden voorgelezen door een voice over, en we worden langzaam ingevoerd in het levensgevoel van de dichter die in de hard boiled milieus van Yekaterinburg die hij frequenteerde meestal niet eens vertelde dat hij gedichten schreef.

We zien zijn vrouw, die zegt: ‘Misschien zou hij het nu, achteraf, wel een stommiteit hebben gevonden.’ Bijzonder zijn ook de beelden van zijn zoon, die sprekend lijkt op de jonge Ryzhy en nu 15 is. Van Der Horst: ‘Voor de zoon was het eerst een taboe over zijn vader te praten. Het heeft me veel tijd gekost om hem zover te krijgen. Maar uiteindelijk heeft het voor hem positief gewerkt.’ Dat merken we ook in de film, waarin het begrip voor de wanhoopsdaad van Ryzhy langzaam groter wordt. Eerst zegt het zoontje dat zijn vader een ‘idioot’ was om zelfmoord te plegen. Maar later in de film blijkt hij er toch iets van te begrijpen. Hij vertelt dat dichters soms het lijden van anderen zo sterk voelen, naast hun eigen lijden, dat het ondraaglijk kan worden. 

boris2Een les in creatief documentaire maken. Vrij in de vorm en strak in zijn focus is Boris Ryzhy een van de beste IDFA-films van dit jaar. De film van Van Der Horst heeft ook zelf poëtische kracht en ontstijgt daarmee de waarde van een document. Zelf noemde ze bij de Q & A het werk en het verhaal van Ryzhy ‘bigger than life’, ook omdat de dichter de schaduwzijde van de Perestrojka (o.a. de criminaliteit) verwoordde, als een kind van zijn generatie. Maar ook de film van Van Der Horst gaat over veel meer dan alleen deze dichter – wiens werk ook in het Nederlands vertaald is. ‘Een gevoel,’ zegt Ryzhy’s zus in de film, ‘dat we allemaal soms hebben. Maar Boris had het veel sterker.’

 

idfa2

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: